Ο Μίκης Θεοδωράκης και οι φίλοι του στην Κρήτη

Αρχή Ημερολόγιο Διάφορα ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ DIEGO FISCHERMANN, ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ PAGINA 12, BUENOS AIRES

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ DIEGO FISCHERMANN, ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ PAGINA 12, BUENOS AIRES

E-mail Εκτύπωση
Share
1. Κατά τη διάρκεια των μελετών σας στο Παρίσι, είχατε επαφή με τους πατέρες του serialismo και τους πρωτοπόρους της δεκαετίας του '50, Olivier Messiaen και René Leibowitz. Το μουσικό σας ύφος έχει πάρει παρ' όλα αυτά έναν εντελώς διαφορετικό προσανατολισμό. Αναγνωρίζετε σ' αυτές τις πρωτοπορίες κάποια διδασκαλία που να σας ωφέλησε ιδιαίτερα;

Μ.Θ. Μην ξεχνάτε ότι προέρχομαι από μια χώρα με έναν πανάρχαιο πολιτισμό, που ειδικά στον τομέα της μουσικής ακολούθησε σαν ένα ποτάμι που διατρέχει μέσα από τους αιώνες τους δικούς του μουσικούς τρόπους και μορφές. Οι αρχαίοι ελληνικοί μουσικοί «τρόποι» πέρασαν στο Βυζάντιο ακέραιοι αλλάζοντας μόνο το όνομά τους. Δηλαδή από «τρόποι» έγιναν «ήχοι». Για να στηρίξουν στη συνέχεια τη δημοτική μας μουσική και να φτάσουν ως τις μέρες μας με ένα τρίτο όνομα, δηλαδή «δρόμοι», πάνω στους οποίους βασίζονται τα σύγχρονα λαϊκά μας τραγούδια. Έτσι το βασικό χαρακτηριστικό της αρχαίας μουσικής, δηλαδή η οργανική της σύνδεση με την Ποίηση και την Κίνηση, παραμένει ως σήμερα η ουσία της σύγχρονης ελληνικής μουσικής. Σε αντίθεση με την Ευρώπη, όπου όταν λένε «μουσική», εννοούν βασικά την οργανική-συμφωνική και απόλυτη μουσική. Είμαστε λοιπόν δυο κόσμοι διαφορετικοί.

Όμως εγώ υπήρξα παράλληλα και συμφωνιστής. Ή για να το πω καλλίτερα, «αρμονιστής», δηλαδή εραστής της Αρμονίας και μάλιστα της Συμπαντικής, όπως την αποκάλυψε για πρώτη φορά ο Πυθαγόρας, ο οποίος την συνέδεσε άρρηκτα με την Μουσική και τον Ήχο. Σ' αυτό το σημείο, νομίζω ότι όχι μόνο οι μεγάλοι Ευρωπαίοι συνθέτες αλλά και όλοι οι υπόλοιποι μεγάλοι καλλιτέχνες, ζωγράφοι, γλύπτες, ποιητές, δραματουργοί της Δύσης εμπνεύστηκαν από τις αρχές της Αρμονίας όπως τις βρίσκουμε εφαρμοσμένες στα έργα των αρχαίων Ελλήνων δημιουργών.

Και μην ξεχνάτε, ότι ο Γκαίτε χαρακτήρισε τον Παρθενώνα «παγωμένη Μουσική». Βεβαίως το σωστό είναι ότι οι μουσικοί «ναοί» των Ευρωπαίων συνθετών είχαν ως πρότυπο τις αρμονικές αναλογίες του Παρθενώνα. Με αυτά τα εφόδια κι αυτές τις αρχές ξεκίνησα από πολύ νωρίς το μεγάλο ταξίδι μου στον χώρο της Μουσικής. Και παρ' όλες τις αντιξοότητες της ζωής μας στην Ελλάδα λόγω της ξένης Κατοχής και του Εμφυλίου Πολέμου, κατόρθωσα να σπουδάσω στο Ωδείο Αθηνών αρχίζοντας να συνθέτω παράλληλα με τα τραγούδια μου και τα πρώτα συμφωνικά μου έργα. Έτσι, όταν στα 1954 βρέθηκα στο Παρίσι, μπορώ να πω ότι ήμουν ήδη ένας ολοκληρωμένος συνθέτης, με πλούσιο έργο και παγιωμένες αισθητικές αρχές και αντιλήψεις.

Εδώ θα πρέπει να διευκρινίσω, ότι ο κύριος λόγος που εγκατέλειψα την Ελλάδα είναι ότι το αντιδραστικό καθεστώς που υπήρχε τότε, με αντιμετώπιζε ως πολίτη Β΄ κατηγορίας. Έτσι βρέθηκα στο Ωδείο των Παρισίων πιο πολύ από περιέργεια παρά από ανάγκη και μάλιστα σε μια εποχή κατά την οποία κυριαρχούσαν όπως λέτε κι εσείς «οι πατέρες του "serialismo". Μετά τα όσα σας είπα για την αγωγή μου και τα «πιστεύω» μου, καταλαβαίνετε ελπίζω, πόσο ισχυρό ήταν το σοκ που ένοιωσα από εκείνη την επαφή μου. Η αντίθεσή μου υπήρξε εξ αρχής απόλυτη και θα μπορούσα να σας την αναλύσω με χίλιους-δυο τρόπους. Θα αρκεστώ όμως σε μία και μόνο παρατήρηση, που νομίζω ότι τα λέει όλα. Για κάποιον ακατανόητο λόγο όλοι αυτοί οι κύριοι βάλθηκαν να καλλιεργούν, να διαδίδουν και εν τέλει να μονοπωλούν στον χώρο της Ευρωπαϊκής συμφωνικής μουσικής την αισθητική της ασχήμιας.

2. Είθισται να μιλάμε για την παρουσία του ελληνικού παραδοσιακού στοιχείου στη μουσική σας. Παρ' όλα αυτά η Ελλάδα απέχει κατά πολύ από μια πολιτιστική ενότητα και τα τραγούδια του Βορρά ή οι ρυθμοί της Ανατολής είναι στην πραγματικότητα διαφορετικοί από το Κρητικό ύφος ή τα ρεμπέτικα τραγούδια. Πώς εμφανίζονται οι διάφορες ελληνικές μουσικές παραδόσεις μέσα στο έργο σας; Ποιες απ' αυτές τις παραδόσεις ανακαλύψατε στην παιδική και τη νεανική σας ηλικία και ποιες αποτέλεσαν το προϊόν των μεταγενέστερων ερευνών σας;

Μ.Θ. Η πολυμορφία της μουσικής μας παράδοσης νομίζω ότι ενισχύει την «unité culturelle» που την χαρακτηρίζουν δύο βασικά στοιχεία: το δωρικό και το ιωνικό. Όμως και σε ό,τι αφορά το τραγούδι, κυριάρχησε τελικά η βυζαντινή-εκκλησιαστική μουσική παράδοση. Εδώ θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι το ελληνικό τραγούδι (βυζαντινό, δημοτικό και σύγχρονο λαϊκό) διατηρεί τον χαρακτήρα της ανώτατης ψυχικής και πνευματικής έκφρασης της συλλογικής εθνικής μουσικής μας ευαισθησίας. Θα χρησιμοποιούσα μάλιστα την λέξη «θρησκευτικό», με την έννοια που απέδιδαν οι αρχαίοι στις Ωδές στον Τράγο-Διόνυσο, εξ ου και οι λέξεις "Tragodia", "Tragoudi". Η λέξη «Tragoudi» όπως βλέπετε, παραμένει ως σήμερα άφθαρτη και γι' αυτόν τον λόγο είναι αμετάφραστη.

Στο σύγχρονο ελληνικό τραγούδι υπάρχει επίσης η ίδια ενότητα Μουσικής και Λόγου, με αποτέλεσμα οι σύγχρονοι Έλληνες να χρησιμοποιούν στην καθημερινότητά τους κείμενα μεγάλων ποιητών. Υπάρχουν φυσικά και όλα τα άλλα είδη μουσικής, ελαφρά, χορευτικά τραγούδια, της διασκέδασης κλπ. Όμως όπως είπα, με την λέξη «Tragoudi» εννοούμε κάτι διαφορετικό, που έχει άμεση σχέση με την Τέχνη. Αυτό το «Tragoudi» όπως το περιέγραψα υπήρξε η βάση επάνω στην οποία στήριξα το μουσικό μου έργο.

3. Στο έργο σας διακρίνεται έντονα το πολιτικό στοιχείο. Ποια είναι η άποψή σας σήμερα για κείμενα όπως το Canto General και για τη μουσική επένδυση που του έχετε δώσει;

Μ.Θ. Δεν υπάρχει ούτε μπορεί να υπάρξει μουσική «πολιτική». Υπάρχουν βέβαια συνθέτες όπως εγώ, που κακώς με χαρακτηρίζουν ως πολιτικό, ενώ η κανονική μου ιδιότητα είναι ότι υπήρξα αγωνιστής. Πολίτης-αγωνιστής. Όπως ακριβώς και ο Pablo Neruda, με τον οποίο είχαμε τις ίδιες αρχές και ιδανικά. Εγώ θα χαρακτήριζα αυτό το κορυφαίο ποιητικό έργο του 20ού αιώνα σαν ένα κατ' εξοχήν Ποιητικό Αριστούργημα με το «Π» κεφαλαίο. Και γιατί η καταγγελία του Κακού να κατατάσσεται σε μια τρέχουσα πολιτική άποψη και όχι σε μια Αρχέγονη ποιητική αποκάλυψη της ίδιας της ανθρώπινης μοίρας με τον τρόπο του Σοφοκλή στην «Αντιγόνη» και του Ευριπίδη στις «Τρωάδες»; Παράλληλα με τον ύμνο στη Φύση της Λατινικής Αμερικής, ο Ποιητής σκύβει επάνω στις πληγές της με λόγο υψηλό, αποκαλυπτικό, που συγκλονίζει και συγχρόνως μας αναβαπτίζει στα νοήματα της Αλήθειας.

Και τι υψηλότερο υπάρχει για την Τέχνη από το να υπηρετεί την Αλήθεια και τον 'Ανθρωπο; Θα συμφωνήσω μόνο στη διαπίστωση ότι μια τέτοια τέχνη είναι επικίνδυνη για τις κάθε είδους Εξουσίες. Γι' αυτό και με τα όργανά τους προσπαθούν να μας κατατάξουν μεταξύ της τρέχουσας και θνησιγενούς μικροπολιτικής και να μας αναγκάσουν να μοιάσουμε με κείνους τους καλλιτέχνες τους απολιτικούς και αδιάφορους για τον πόνο του ανθρώπου και επομένως τους ακίνδυνους παρατηρητές των εγκλημάτων του κάθε σημερινού Κρέοντα, που επομένως μπορεί έτσι να επιτελεί ήσυχος τις αποτρόπαιες πράξεις του.

4. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου ήσασταν υπό διωγμόν. Έντονη υπήρξε και η κριτική σας σ' αυτούς που υποτίθεται ότι συγκρίνουν τα εγκλήματα του Ναζισμού με τις υποτιθέμενες φρικαλεότητες του Κομμουνισμού. Ποιο ρόλο έχει παίξει κατά την άποψή σας ο Κομμουνισμός στην Ευρώπη του 20ου αιώνα και κατά πόσο θεωρείτε σήμερα εφικτή την επικράτηση μιας «αριστερής» ιδεολογίας;

Μ.Θ. Στο δίκαιο του ισχυρότερου, που είναι ο βασικός νόμος του Καπιταλισμού (και της ζούγκλας) αντιτάχθηκε η ιδέα του Σοσιαλισμού. Η οποία, για να ολοκληρωθεί, χρειάστηκε πάνω από έναν αιώνα πνευματικής κυρίως ζύμωσης. Μια από τις μορφές αυτής της ιδέας υπήρξε και ο Σοβιετικός Κομμουνισμός, που ξεκίνησε από την Οκτωβριανή Επανάσταση και κατέληξε στη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και των δορυφόρων της. Ανεξάρτητα από την κριτική στάση που μπορεί να έχει κανείς ως προς τα καθεστώτα, τη μορφή και τις εξελίξεις της, η ωφέλεια από την διάδοση των ιδεών υπήρξε τεράστια κυρίως στα εργατικά κινήματα όλου του κόσμου και συνέτεινε αποφασιστικά στην πτώση του αποικιοκρατισμού. Κορυφαία συμβολή θεωρώ την πάλη των Σοβιετικών Λαών που οδήγησε στην ήττα του Ναζισμού και έσωσε την ανθρωπότητα από τον μεγαλύτερο κίνδυνο που αντιμετώπισε ποτέ.

Σε μας, στην Ελλάδα, ο Κομμουνισμός συνδέθηκε άρρηκτα με την δημιουργία και εδραίωση της εθνικής μας αντίστασης κατά των Χιτλερικών. Οι Κομμουνιστές πρώτοι ύψωσαν τη σημαία του πατριωτισμού όπως αργότερα στην εποχή της στρατιωτικής χούντας (1967) τη σημαία της Δημοκρατίας. Ήταν η εποχή που κι εγώ υπήρξα Κομμουνιστής μαζί με το 70% του Ελληνικού Λαού με μοναδικούς στόχους την Ελευθερία, τη Δημοκρατία και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Θέλω να πω ότι ο Κομμουνισμός δεν υπήρξε ένας αλλά πολλοί, ανάλογα με το πού και πώς εκδηλώθηκε.

Πάντως είναι βέβαιο, ότι ο Κρατικός Κομμουνισμός, όπου και όπως έγινε, απέτυχε, γιατί δεν έλυσε κατά τη γνώμη μου τα προβλήματα της Εξουσίας και του Πολιτισμού, όπως εκείνα της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας. Και γι' αυτό κατέρρευσε -πράγμα πρωτοφανές- σαν χάρτινος πύργος.

Εννοείται ότι εμείς οι Έλληνες κομμουνιστές της ηρωικής περιόδου αποβλέπαμε σε ένα εντελώς διαφορετικό μοντέλο Κράτους και Διακυβέρνησης και φυσικά όταν ήρθαμε σε επαφή με τις πραγματικότητες του «ανατολικού μπλοκ» εισήλθαμε σε βαθειά κρίση, η οποία έχει οδηγήσει την σημερινή Αριστερά σε ρόλο περιθωριακό.

Πάντως η ταυτόχρονη κατάρρευση του Σοσιαλισμού με την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης οδηγεί την ανθρωπότητα σε αδιέξοδο. Η έλλειψη ενός σύγχρονου σοσιαλιστικού μοντέλου που να εμπνέει και να συσπειρώνει τους λαούς, κατέληξε στη μονοκρατορία των ΗΠΑ, που εξελίσσεται με γοργούς ρυθμούς σε ένα αλαζονικό στρατοκρατούμενο καθεστώς με φασίζουσα νοοτροπία και με κύριο στόχο την παγκόσμια κυριαρχία βασισμένη στον τρόμο του πολέμου και στην επιβολή της βίας στη χειρότερή της μορφή, εάν κρίνει κανείς από το τι συμβαίνει σήμερα στο Ιράκ και το τι έγινε χθες στον Λίβανο. Και πάνω απ' όλα πλανάται ο δαίμονας της ανάδειξης των βασανιστηρίων σε επίσημη πολιτική μιας χώρας που θέλει να θεωρείται όχι μόνο πολιτισμένη αλλά επί πλέον και υπόδειγμα δημοκρατίας και πολιτισμού.

5. Με την επάνοδο της Δημοκρατίας στην Ελλάδα σημαντικός υπήρξε ο ρόλος σας ως Βουλευτή. Ποια είναι για εσάς η διαφορά μεταξύ πολιτικής σκέψης και πολιτικής πράξης;

Μ.Θ. Η καθαρά πολιτική σκέψη αποτελεί αναπόσπαστο κλαδί της ανθρώπινης φιλοσοφίας, που έχει να κάνει με το πρόβλημα των ανθρωπίνων σχέσεων μέσα σε μια συγκεκριμένη κοινωνία αλλά και γενικώτερα στο διεθνές επίπεδο των σχέσεων μεταξύ λαών και εθνών, με κεντρικό στόχο την απελευθέρωση του ατόμου από κάθε μορφή δουλείας και καταναγκασμών.

Κάτι τέτοιο -δηλαδή η φιλοσοφική διάσταση της πολιτικής- δεν συμβαίνει συχνά και έτσι η τρέχουσα πολιτική, γυμνή από μεγάλους στόχους, καταντά φτωχή θεραπαινίδα των κομμάτων, που το μόνο στο οποίο αποβλέπουν είναι η κατάκτηση της κρατικής εξουσίας για λογαριασμό των μεγάλων διεθνών και εσωτερικών οικονομικών και άλλων κύκλων, που διεκδικούν τον έλεγχο της πραγματικής εξουσίας και που πασχίζουν όχι για την απελευθέρωση αλλά αντιθέτως για την εκμετάλλευση και υποδούλωση ατόμων και λαών.

Βλέπετε λοιπόν ότι με τη λέξη «Πολιτική» μπορεί να εννοούμε δύο απολύτως αντίθετα πράγματα. Και το πρόβλημα που τίθεται μπροστά σ' αυτό το δίλημμα για κάθε ελεύθερο πολίτη δεν είναι να γυρίσει την πλάτη του στην πολιτική αλλά αντιθέτως να παλεύει με σκέψη και με πράξεις για την επικράτηση της μορφής της πραγματικής πολιτικής, δηλαδή εκείνης που αποβλέπει στην απελευθέρωση του ανθρώπου με την παράλληλη πάλη για την εξουδετέρωση των κύκλων-δυνάμεων που τον απειλούν.

6. Σε κάποιες δηλώσεις σας, όπως τουλάχιστον ισχυρίζονταν επανειλημμένα ορισμένες εφημερίδες, ασκήσατε κριτική στην ιδέα του ελληνισμού, στις συνέπειές του στην κοινή γνώμη και συγκεκριμένα στις σχέσεις με την Τουρκία. Η δημιουργία του Βραβείου Θεοδωράκη αποσκοπεί στην ανάπτυξη των πολιτιστικών σχέσεων με την Τουρκία. Θα μπορούσατε να αναπτύξετε αυτήν την ιδέα;

Μ.Θ. Δεν άσκησα ποτέ κριτική στην ιδέα του hellenisme (ελληνισμού). Αντίθετα ως άνθρωπος, ως Έλληνας και ως καλλιτέχνης θεωρώ χρέος και τιμή μου να τον υπηρετώ. Ίσως η λέξη που χρησιμοποιήσατε να είναι λάθος και αντί αυτής θα θέλατε ίσως να πείτε «σωβινισμός». Η αρχή μου είναι ότι για να είμαι καλός και σωστός πατριώτης, οφείλω να σέβομαι τον πατριωτισμό των άλλων λαών και ειδικά των γειτόνων. Αυτό με οδήγησε να σπάσω πρώτος το τείχος του μίσους που χώριζε Έλληνες και Τούρκους, γιατί πιστεύω ότι μπορούμε και πρέπει να ζήσουμε δίπλα-δίπλα σε συνθήκες συνεργασίας, φιλίας και Ειρήνης, γεγονός που θα μας ωφελήσει αφάνταστα και τους δύο. Ευτυχώς παρ' όλα τα εμπόδια και τις δυσκολίες έχουν γίνει και γίνονται βήματα προς την κατεύθυνση αυτή.

7. Εκτός από τα συναυλιακά σας έργα ένα σημαντικό μέρος της καριέρας σας αφιερώθηκε στον κινηματογράφο. Ποια θέση δίνετε στον κινηματογράφο μεταξύ των σύγχρονων τεχνών; Υπάρχει για εσάς κάποια αντιστοιχία με το ρόλο που διαδραμάτισαν η κλασική τραγωδία στην εποχή της ή η όπερα τον 19ου αι.;

Μ.Θ. Ο καλός κινηματογράφος αποτελεί την κατ' εξοχήν σύγχρονη τέχνη και τη μοναδική μαζί με το τραγούδι τέχνη των μαζών πάνω από σύνορα. Δυστυχώς όμως όλο και πιο πολύ σπανίζουν τα καλά έργα, θύματα κι αυτά της βορειοαμερικανικής υποκουλτούρας, που αποβλέπει στον εκχυδαϊσμό και την αποβλάκωση του ανθρώπου. Γενικά θα έλεγα ότι η τέχνη στην εποχή μας, ακόμα κι αυτή που εξακολουθεί και μπορεί να είναι αληθινή, δεν μπορεί να έχει την απήχηση που της πρέπει, για καθαρά κοινωνικούς (βλέπε πολιτικούς) λόγους. Η δημιουργία της αληθινής τέχνης αποτελεί μια πράξη πνευματικής απελευθέρωσης και απευθύνεται σε ελεύθερους ανθρώπους. Σε μια κοινωνία καταναγκασμών κάθε είδους, που δεν διαθέτει μόρφωση, πολιτισμό και ελεύθερο χρόνο για τα μέλη της όπως η σημερινή, δεν υπάρχει καμιά ελπίδα να φτάσει αυτή η αληθινή, όπως είπα, τέχνη κοντά σ' εκείνους για τους οποίους δημιουργήθηκε, δηλαδή στους ελεύθερους ανθρώπους, γιατί τέτοιο είδος έπαψε προ πολλού να υπάρχει. Ξεκινώντας από την βασική αρχή ότι ελεύθερος είναι ο υπεύθυνος και υπεύθυνος είναι αυτός που αποφασίζει κυριαρχικά για τη μοίρα του, θα δούμε ότι τέτοιο είδος ελεύθερων πολιτών δεν ευδοκιμεί στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου η μόνη ελευθερία που προπαγανδίζεται είναι αυτή της ελεύθερης οικονομίας, δηλαδή της ασυδοσίας των μονοπωλίων που εξασφαλίζει την μοντέρνα εκδοχή της υποδούλωσης κοινωνιών και λαών στα συμφέροντα των ισχυρών.

8. Σε πολλά έργα σας, τόσο τραγούδια όσο και έργα μεγαλύτερης έκτασης, δουλέψατε πάνω σε κείμενα. Παραδοσιακά, οι στίχοι τραγουδιούνται. Σε όλους τους πολιτισμούς, ο μελοποιημένος λόγος εμφανίζεται ως μια πιο εύγλωττη μορφή του απλού λόγου. Ωστόσο, αυτή η σχέση ούτε επιβάλλεται ούτε είναι αυτονόητη. Ποια είναι για σας αυτή η σχέση; Τι θεωρείτε ότι προσφέρει το κείμενο στη μουσική και τι η μουσική στο κείμενο;

Μ.Θ. Νομίζω ότι απάντησα σ' αυτό στην πρώτη ερώτηση, υπογραμμίζοντας ότι για τον ελληνικό λαό εδώ και χιλιετίες, δε νοείται μουσική χωρίς τον Λόγο. Ποίηση και Μουσική για μας αποτελούν μια αδιάσπαστη ενότητα.

9. Η Ορχήστρα σας, πριν την άφιξή της στο Buenos Aires, επισκέφτηκε μεταξύ άλλων και το Πεκίνο. Πώς αξιολογείτε το ότι μία μουσική σαν τη δική σας, με τόσο έντονο το τοπικό στοιχείο, έγινε διεθνής;

Μ.Θ. Κάθε αληθινή τέχνη και επομένως κάθε αληθινή μουσική πρέπει κατ' αρχήν να έχει ρίζες στον τόπο που γεννιέται. Τότε όσο πιο βαθειές είναι αυτές οι τοπικές ρίζες, τόσο πιο ψηλό γίνεται το δέντρο της Τέχνης, με αποτέλεσμα τα φύλλα του και οι καρποί του να φτάνουν και να συγκινούν κάθε άνθρωπο και κάθε λαό, όπου γης. Περιττό να πω ότι το κοινό του Πεκίνου αποδέχθηκε με συγκίνηση και ενθουσιασμό την ελληνική μουσική και τους Έλληνες καλλιτέχνες.

Αθήνα, 23.9.06

 

Διάλογοι & Διαλογισμοί

Ομιλίες & Κείμενα

Διεθνές Συνέδριο

"εκ βαθέων"

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ