Ο Μίκης και η «πληγή της αριστεράς»

Εκτύπωση
Share

synedrioΓΙΩΡΓΟΣ ΒΟΤΣΗΣ

Ο Μίκης και οι πληγές της Αριστεράς

«Ο μόνος εχθρός του λαού είναι η εξουσία,
εν τέλει κάθε εξουσία- κι αλίμονο
αν έχουμε μόνο μία εξουσία»
Μίκης Θεοδωράκης, «'Αξιος Εστί» (β' τόμος)

Όλοι μας, είμαι σίγουρος, έχουμε ακούσει, σε κάποιες από τις παραλλαγές της, την φράση : «Μεγάλος δημιουργός ο Μίκης Θεοδωράκης, ο μέγιστος. Αλλά όταν ανακατεύεται με την πολιτική, τα κάνει θάλασσα. Πραγματικός ανεμόμυλος».

Εκ του πονηρού, λέω, το πρώτο σκέλος για να ηχεί πειστικότερα το δεύτερο: Ότι ο Μίκης είναι o κορυφαίος δημιουργός μας στη μουσική δεν χρειάζεται του καθενός μας την επιβεβαίωση.

Η πρόσφατη ύψιστη τιμητική διάκριση της Ουνέσκο επικύρωσε απλώς μία παγκόσμια αναγνώριση, μιαν οικουμενική καταξίωση.

Με τον «Καημό» του Μίκη, ύμνος στην ελευθερία για την Σκανδιναβία, συνοδεύεται στην τελευταία κατοικία του ο Ούλαφ Πάλμε. Σε ελεγεία ωδή μετατρέπει ο Μίκης το νεκρώσιμο θρήνο εκατομμυρίων για τον Νάσερ. Ο Αραφάτ και ο Ράμπιν παραλαμβάνουν το Νόμπελ για την Ειρήνη με υπόκρουση τα «Μαουτχάουζεν» και τον ύμνο των Παλαιστινίων - του Μίκη.

Συγκλονίζεται, απ' άκρη σ' άκρη, η Λατινική Αμερική με το «Κάντο Χενεράλε» του Μίκη, σε ποίηση Πάμλο Νερούδα. Με τον «Αντώνη» του Μίκη μπαίνουν στην Καμπούλ οι Αφγανοί αντάρτες. Κραυγή αντίστασης το ίδιο τραγούδι στην Τεχεράνη, την Κωνσταντινούπολη και το Καράκας. Επαναστατικός θούριος για τους Τουπαμάρος. Με το «Ζορμπά» του ξεφαντώνουν σ' όλο τον κόσμο. Η θεία λειτουργία στο Λούντς της Σουηδίας τελείται επί δύο χρόνια με την «Κατάσταση Πολιορκίας» του Μίκη, σε συγκλονιστικούς στοίχους της Μαρίνας, της αλησμόνητης Ρένας Χατζηδάκη. Τραγούδια της ελπίδας για τους αδύναμους, τους αδικημένους και τους κατατρεγμένους, τραγούδια της αντίστασης σε κάθε τυραννία, όπου Γης, σαλπίσματα εξέγερσης είναι τα τραγούδια του Μίκη.

Κάτι είχαν μάθει για τον Κάλβο από το σχολείο, αλλού την ποίηση του Σεφέρη και του Ελύτη, του Βάρναλη, του Ρίτσου και του Σικελιανού, οι πλείστοι των Ελλήνων την πρωτάκουσαν μελοποιημένη από τον Μίκη, απ' αυτόν πρωτόμαθαν ότι ο Μανώλης Αναγωστάκης και ο Τάσος Λειβαδίτης, ο Μιχ. Κατσαρός και ο Μάνος Ελευθερίου είναι ποιητές.

Βάλσαμο για τ' αδέλφια μας στην Κύπρο, αυτό το «χρυσοπράσινο φύλλο ριγμένο στο πέλαγο», οι συναυλίες του Μίκη στη Μεγαλόνησο και σ' ολόκληρη της Ευρώπη, επί τρία χρόνια μετά την εθνική τραγωδία του '74.

Και τη δική μου τη γενιά, τη «γενιά της φάπας», που δεν αξιώθηκε να ζήσει την έξαρση και το μεγαλείο της Εθνικής Αντίστασης, αλλά γεύθηκε πικρά όλο το κατατρεγμό της ήττας, τη στήλωσε στα πόδια της πρωτίστως ο Μίκης Θεοδωράκης - και όχι μόνο με τα τραγούδια του.

Όσοι, κυρίως από τον ευρύτερο χώρο της Αριστεράς, μέμφονται τον Μίκη σαν «πολιτικά ανεμόμυλο», του καταλογίζουν ότι αφέθηκε επιπολαίως να τον χρησιμοποιήσουν ο Κων/νος Καραμανλής, στον τελευταίο χρόνο της δικτατορίας και στην μεταπολίτευση, ο Αν. Παπανδρέου, το 1988, για άνοιγμα φιλίας με την Τουρκία και ο Κων/νος Μητσοτάκης, στην περιβόητη «κάθαρση».

Παρά τις όποιες ενστάσεις και διαφωνίες μου τότε, θεωρώ τώρα ότι ο Μίκης δικαιώθηκε ιστορικά και στις τρεις κρίσιμες επιλογές του:

Όλες αυτές οι κινήσεις συνεργασίας του Μίκη με εξ ορισμού πολιτικούς αντιπάλους, που τον σέβονται, είναι ανοιχτές και καθαρές απέναντι στο λαό, δεν προέρχονται από ίντριγκες και παρασκηνιακές συναλλαγές και αποσκοπούν στην προώθηση δικών του διακηρυγμένων θέσεων.

Έμελλε, αντιθέτως, ο Μίκης Θεοδωράκης ο εσαεί ΕΑΜίτης, που αμετανοήτως δηλώνει ακόμη κομμουνιστής μέχρι παρεξηγήσεως, όταν επιχειρεί να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, να έχει άκρως προβληματικές σχέσεις όχι με το λαό της Αριστεράς, που τον λάτρεψε και τον λατρεύει, αλλά ακριβώς με τις ηγεσίες της κομμουνιστικής Αριστεράς - και στις δύο εκφάνσεις της, τη δογματική και την ανανεωτική.

Για ανοιχτή πληγή μιλάει ο ίδιος. Πληγή χαίνουσα και αιμάσσουσα. Θα ανατρέξω πολλά χρόνια πριν, σε δύο βιωματικά περιστατικά :

Στο «Χρέος» του Ο Μίκης καταγράφει και στο «'Αξιον εστί» περιγράφει πολλά τραγικά και τραγελαφικά περιστατικά. Γι' αυτές τις πληγές, ακριβώς, που στάζουν χολή, πύον και αίμα.

Η ηγεσία της παραδοσιακής Αριστεράς δεν θέλει ηγέτη τον Μίκη. Κι όταν αναδεικνύεται με το σπαθί του πρόεδρος των Λαμπράκηδων και πρώτος αρχηγός της Αντίστασης, τον καθαιρεί. Παραείναι ψηλός ο Μίκης για τη μίζερη μεζούρα της Αριστεράς. Ο Στάλιν με μπόι μόλις 1,60, δεν έκανε μέλος του Πολιτικού Γραφείου κανένα ψηλότερο από 1,59.

Ο Μίκης μια ζωή συμβολίζει ενοχλητικά ότι η Ελληνική Αριστερά, μόνον ως δύναμη πατριωτική μεγαλουργεί. Ο Μίκης έχει, πλάθει οράματα: Ουδείς αξιοποίησε τη μεγαλόπνοη σύλληψη του να εγκατασταθεί στους Δελφούς το μόνιμο πολιτιστικό κέντρο της Ευρώπης. Ή τις προτάσεις του στο «Αντιμανιφέστο» του 1987 για τον ελεύθερο χρόνο των εργαζομένων- καυτά επίκαιρες τώρα, με την πλήρη ανατροπή των εργασιακών σχέσεων από την λαίλαπα του νεοφιλελευθερισμού. Ο Μίκης είναι επικίνδυνα ανεξάρτητος, ελευθερόφρων κι ανυπότακτος. Ποταμός δημιουργίας δεν μπαίνει σε καλούπια. Αυθαιρετεί κακόβουλα όποιος, στον απίστευτο όγκο του έργου του, διαχωρίζει τις παρτιτούρες από τα πολιτικά του κείμενα-για ενιαίο σύνολο πρόκειται.

'Αλλα ο Μίκης έχει ένα κουσούρι, που δεν επιτρέπει πρώτους πολιτικούς ρόλους. Στις κρίσιμες στιγμές πάντοτε ορθός, ρίχνεται πρώτος στη μάχη, παίζοντας τη ζωή του κορώνα - γράμματα, κάτι που δεν μας έχουν συνηθίσει με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι πολιτικοί μας ηγέτες.

 

Γεώργιος Bότσης
Γεννήθηκε το 1938 στη Λάβδανα Ιωαννίνων. Σπούδασε Νομικά στην Αθήνα. Δημοσιογραφεί από το 1957 - τα τελευταία 30 χρόνια στην «Ελευθεροτυπία». Από τους ιδρυτές, μαζί με τον Μίκη Θεοδωράκη, του Πατριωτικού Μετώπου στη δικτατορία, καταδικάστηκε ερήμην σε φυλάκιση 5 χρόνων. Έχει τιμηθεί με τα δημοσιογραφικά βραβεία «Bότση» και από διάφορους Δήμους και συλλόγους ανά τη χώρα. Είναι παντρεμένος με τη δημοσιογράφο Λένα Παγώνη και έχει δύο κόρες, την 'Αννα και τη Νικολέτα.